Ostatnio na naszym blogu: Składniki małżeńskiego majątku wspólnego

Umowny podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami – charakterystyka i koszty podziału

adw. Wojciech Jaciubek

Ustanie małżeńskiej wspólności majątkowej skutkuje przekształceniem tytułu prawnego małżonków do należącego do nich majątku wspólnego. Dotychczasowa wspólność łączna tego majątku ulega przekształceniu w szczególną wspólność ułamkową, do której stosuje się odpowiednio przepisy o wspólności majątku spadkowego i o dziale spadku, a tym samym – poprzez art. 1035 Kodeksu cywilnego – stosuje się również odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych. Małżonkowie co do zasady mają w takim majątku równe udziały.

 

Ustanie wspólności majątkowej między małżonkami warunkuje dopuszczalność podziału majątku wspólnego (byłych) małżonków. Od momentu ustania odnośnej wspólności objęty nią uprzednio majątek może już zostać podzielony. Przepisy prawa cywilnego przewidują przy tym dwa sposoby takiego podziału:

  1. umowny – dokonywany w umowie między (byłymi) małżonkami,
  2. sądowy – dokonywany w orzeczeniu sądu cywilnego.

 

Przedmiotem niniejszego artykułu jest przedstawienie charakterystyki umownego podziału majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami, a także wskazanie kosztów związanych z takim podziałem.

 

 

SPIS TREŚCI:

1. Charakterystyka umownego podziału majątku wspólnego

2. Koszty umownego podziału majątku wspólnego

 

 

1. Charakterystyka umownego podziału majątku wspólnego

 

Jak wynika ze stosowanych odpowiednio przepisów o wspólności majątku spadkowego i dziale spadku, podział majątku wspólnego objętego wcześniej małżeńską wspólnością majątkową może nastąpić bądź na mocy umowy bądź na mocy orzeczenia sądu.

 

[Podział całkowity i częściowy]

 

Umowny podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami może objąć cały majątek lub być ograniczony jedynie do jego części (podział częściowy). Strony umowy mają swobodę w zakresie ustalenia, czy przedmiotem podziału będzie cały majątek wspólny, czy też tylko niektóre jego składniki, co odróżnia istotnie umowny podział majątku wspólnego od podziału sądowego – w tym ostatnim wypadku częściowy podział majątku może nastąpić jedynie z ważnych powodów.

 

[Forma umowy o podział majątku wspólnego]

 

Umowa o podział majątku wspólnego zasadniczo może być zawarta w dowolnej formie. Jeśli jednak jej przedmiotem ma być nieruchomość, taka umowa powinna być zawarta w formie aktu notarialnego, a więc konieczna będzie wówczas wizyta u notariusza. Podobnie będzie, jeśli do dzielonego majątku wspólnego należy przedsiębiorstwo – wówczas umowa o podział tego majątku powinna być zawarta w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi, względnie w formie aktu notarialnego, gdy w skład przedsiębiorstwa wchodzi nieruchomość albo przedsiębiorstwo jest objęte zarządem sukcesyjnym. Poza tym umowa podziałowa może wymagać formy szczególnej w innych przypadkach przewidzianych w przepisach ogólnych Kodeksu cywilnego (np. gdy przedmiotem umowy jest prawo użytkowania wieczystego).

 

[Rodzaje ustaleń stron co do podział majątku wspólnego]

 

Ze swej istoty umowny podział majątku wspólnego wymaga zgody obu (byłych) małżonków, co oznacza, że muszą oni porozumieć się co do wszystkich istotnych kwestii dotyczących losu składników majątkowych będących przedmiotem podziału. Strony umowy o podział majątku wspólnego mają swobodę w ustaleniu, której z nich i w jakim zakresie przypadnie określony składnik majątkowy. W zależności od okoliczności oraz woli (byłych) małżonków podział może mieć charakter:

  1. podziału w naturze – dokonywanego poprzez fizyczny podział przedmiotów wchodzących w skład majątku wspólnego, z ewentualnym zobowiązaniem się jednej ze stron umowy do stosownych dopłat;
  2. podziału dochodzącego do skutku poprzez przyznanie poszczególnych składników lub całego majątku jednej ze stron umowy, z ewentualnym zobowiązaniem się drugiej z nich do dokonania stosownych spłat;
  3. tzw. podziału cywilnego – dokonywanego poprzez sprzedaż przedmiotów majątku wspólnego i podziału uzyskanej w tej drodze kwoty (tzw. podział cywilny).

 

[Ograniczona możliwość powołania się na błąd]

 

Celem zapewnienia większej pewności prawnej dotyczącej skutków prawnych umowy o podział majątku wspólnego, ustawodawca ograniczył możliwość uchylenia się od skutków danej umowy, a to w przypadku zawarcia jej pod wpływem błędu. Powołanie się na zawarcie umowy o podział majątku wspólnego pod wpływem błędu może nastąpić tylko wtedy, gdy błąd dotyczył stanu faktycznego, który strony uważały za niewątpliwy, a jednocześnie miał on charakter istotny.

 

[Stosowanie przepisów ogólnych do umowy o podział majątku wspólnego]

 

W pozostałym, nieomówionym wyżej zakresie, do umowy o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami winny się stosować ogólne przepisy prawa cywilnego.

 

2. Koszty umownego podziału majątku wspólnego

 

Umowny podział majątku wspólnego objętego uprzednio małżeńską wspólnością majątkową jest rekomendowanym rozwiązaniem nie tylko ze względu na sprawność (szybkość) jego wdrożenia, ale również z uwagi na koszty towarzyszące takiemu podziałowi.

 

[Umowa niewymagająca formy notarialnej]

 

W przypadku składników majątku wspólnego niewymagających sporządzenia umowy podziałowej w formie notarialnej zawarcie umowy może się odbyć w zasadzie bez ponoszenia jakichkolwiek kosztów. Przed podpisaniem takiej umowy, ze względu na jej istotne skutki prawne, warto jednak skonsultować jej projekt z profesjonalnym prawnikiem, w szczególności adwokatem lub radcą prawnym, względnie zlecić takiemu prawnikowi opracowanie projektu umowy. W takim przypadku koszty umownego podziału majątku wspólnego sprowadzać się będą do wynagrodzenia należnego prawnikowi za zlecone usługi prawne dotyczące sporządzenia lub zaopiniowania projektu umowy o podział majątku wspólnego.

 

[Umowa wymagająca formy notarialnej]

 

Jeśli umowa podziałowa winna być zawarta w formie aktu notarialnego (co dotyczy podziału obejmującego zwłaszcza nieruchomości, przedsiębiorstwo, w skład którego wchodzi nieruchomość, oraz przedsiębiorstwo objęte zarządem sukcesyjnym) albo w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi (co dotyczy podziału przedsiębiorstwa, w skład którego nie wchodzi nieruchomość, oraz nieobjętego zarządem sukcesyjnym), koszty umownego podziału majątku wspólnego, oprócz ewentualnych kosztów związanych ze sporządzeniem projektu umowy lub zaopiniowaniem takiego projektu przez profesjonalnego prawnika, obejmować będą koszty notarialne.

 

Koszty notarialne związane z podziałem majątku wspólnego obejmują w przypadku zawarcia umowy w formie:

1. aktu notarialnego:

a) wynagrodzenie notariusza za dokonanie czynności notarialnej; wynagrodzenie to ustalane jest przez notariusza indywidualnie z klientem, jego wartość nie może być jednak wyższe od maksymalnych stawek taksy notarialnej, określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej; przy umowach podziałowych podstawą określenia takiej stawki jest ogólna wartość majątku podlegającego działowi i stawka ta wynosi przy wartości dzielonego majątku:

1) do 3000 zł - 100 zł;

2) powyżej 3000 zł do 10.000 zł - 100 zł + 3% od nadwyżki powyżej 3000 zł;

3) powyżej 10.000 zł do 30.000 zł - 310 zł + 2% od nadwyżki powyżej 10.000 zł;

4) powyżej 30.000 zł do 60.000 zł - 710 zł + 1% od nadwyżki powyżej 30.000 zł;

5) powyżej 60.000 zł do 1.000.000 zł - 1010 zł + 0,4% od nadwyżki powyżej 60.000 zł;

6) powyżej 1.000.000 zł do 2.000.000 zł - 4770 zł + 0,2% od nadwyżki powyżej 1.000.000 zł;

7) powyżej 2.000.000 zł - 6770 zł + 0,25% od nadwyżki powyżej 2.000.000 zł, nie więcej jednak niż 10.000 zł, a w przypadku czynności dokonywanych pomiędzy osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn nie więcej niż 7500 zł;

b) koszty wypisów aktu notarialnego – 6 zł za każdą rozpoczętą stronę;

c) opłaty sądowe za dokonanie wpisów w księdze wieczystej (np. opłata stała w kwocie 150 zł od wniosku o wpis własności nabytej w wyniku podziału majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami);

2. pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym: wynagrodzenie notariusza za dokonanie czynności notarialnej, nie wyższe od maksymalnej stawki taksy notarialnej, wynoszącej 1/10 maksymalnej stawki, jaka należałaby się, gdyby dokument sporządzono w formie aktu notarialnego, nie więcej jednak niż 300 zł.

 

 

Masz problem z zakresu prawa rodzinnego? Skontaktuj się z nami!

JJK Jaciubek Janiga Kupiec – adwokaci i doradca podatkowy – Kraków, Radom, Oświęcim

Adwokat i doradca podatkowy. Przygodę z praktyką prawniczą rozpoczął w 2011 roku i kontynuuje ją do teraz, dzieląc życie zawodowe między Kraków i Radom. W swej pracy największą wagę przykłada do pogłębionej analizy prawnej. Uczestniczył w wielu sprawach z zakresu prawa rodzinnego, w tym w sprawach o podział majątku wspólnego.

Używamy plików cookies. Jeśli nie wyrażasz na to zgody, zmień ustawienia w przeglądarce. Informacja o plikach cookies.

OK, rozumiem